Fenicjanie,
którzy zamieszkiwali wybrzeża dzisiejszej Syrii i północnej
Palestyny uchodzą za najlepszych żeglarzy starożytnego świata.
Złożyło się na to szereg powodów. Między innymi dogodne
położenie geograficzne - na skrzyżowaniu dróg wiodących do
dwóch wielkich i bogatych krajów: Egiptu i Babilonii.
Mając doskonały budulec, którego brakowało Egipcjanom i
Babilończykom, Fenicjanie rozwinęli sztukę budowy okrętów i
nawigację w większym stopniu niż inne, współczesne im narody.
Na statkach swych Fenicjanie docierali do Wysp Brytyjskich, a na
wybrzeżach Morza śródziemnego zakładali liczne kolonie, z
których najsłynniejszą była Kartagina. Mieli wielką wprawę w
żeglowaniu według gwiazd, znali zastosowanie kotwicy, a dzięki
dalekim podróżom zdobyli doświadczenie w sposobach ładowania
statku. Swe umiejętności żeglarskie oddawali na usługi innych
narodów, ale wtedy zazdrośnie strzegli nabytego doświadczenia.
diera Wielki historyk grecki Herodot pisze, że w VII w. p.n.e.
Fenicjanie opłynęli Afrykę. Podróż miała trwać trzy lata.
Jeśli ta wzmianka jest prawdziwa, to dowodzi wielkiej odwagi żeglarzy
fenickich oraz wysoko rozwiniętej sztuki żeglarskiej świata
starożytnego. Wprawdzie podróż musiała odbywać się wzdłuż
brzegów, niemniej jednak należało przebyć dwa oceany, które
nie są tak spokojne jak Morze śródziemne. Fenickie okręty
wojenne miały podobnie jak statki egipskie napęd wiosłowy oraz rejowy
żagiel. Ulepszone olinowanie ułatwiało manewrowanie nim oraz
regulację jego powierzchni. Z zachowanej rzeź by z VIII w. p.n.e.
widać, że znane już były wówczas okręty o dwu rzędach wioseł.
Wioślarze siedzieli pod pokładem, na którym znajdowali się
wojownicy, osłonięci od strony burt tarczami. Rzeźbiona dziobnica
miała najczęściej kształt rogu lub taranu.Fenickie statki handlowe
Fenicki
statek handlowy powstał około 2000 lat p.n.e. W tym czasie na Morzu
śródziemnym panowały już statki kreteńskie, mykeńskie i
egipskie, ale z chwilą zmierzchu tych potęg morskich ich miejsce
zajęły statki fenickie. Według fresków z grobowca egipskiego z
1500 r. p.n.e. statek fenicki był podobny do egipskiego. Chociaż nie
miał stępki i żeber, mógł żeglować również po otwartym
morzu. Na śródokręciu znajdował się maszt z czworokątnym
żaglem, zamocowanym do dolnej i górnej rei. Statek nie miał
liny usztywniającej nad pokładem, bowiem statki fenickie były
zbudowane z mocniejszych i dłuższych bali cedrowych. Jak wszystkie
statki Morza śródziemnego miały one gładkie poszycie stykowe.
Stewę dziobową zdobiła rzeź ba końskiej głowy, a rufę rybi ogon. Był
to jednak mały statek. Statek fenicki z 1250 r. p.n.e., którego
wrak został znaleziony w 1959 r. w okolicy przylądka Gelidonya w
zatoce Antalya na wybrzeżu Turcji, miał tylko 10 m długości. Wydobyte
szczątki wraku znajdują się w muzeum archeologii podwodnej w tureckim
mieście Bodrum. Ekspansja morska Fenicjan rozpoczęła się w XII w.
p.n.e., kiedy rozpoczęli oni budowę większych statków i jako
pierwsi na świecie zastosowali stępkę i żebra. Fenicjanie używali
trzech typów statków: mniejsze - do żeglugi
przybrzeżnej, większe do żeglugi na dalsze odległości, a od IX w.
p.n.e. okręty wojenne. Z chwilą wcielenia okrętów wojennych do
floty fenickiej, statki handlowe zwiększyły swe wymiary, stały się
bardziej pękate. Miały około 30 m długości, 10 m szerokości i
zanurzenie 2 m. Wiosła były używane tylko do manewrowania w portach i
w ujściach rzek lub przy bezwietrznej pogodzie. Do przewozu cennych
ładunków używane były statki z burtami podwyższonymi czymś w
rodzaju płotu. Statki dalekomorskie żeglowały nawet po Atlantyku.
Pływały po cynę do Brytanii, po zboże na Krym, przedostawały się na
Bałtyk, pływały do Indii i nie jest wykluczone, że dopłynęły również
do Ameryki Południowej, ponieważ stwierdzono, że kotwiczyły na
Wyspach Kanaryjskich. Pod koniec VII w. p.n.e. na zlecenie Egipcjan
Fenicjanie opłynęli całą Afrykę. W grobowcu w Sydonie zachował się
relief fenickiego statku handlowego z I w. p.n.e. Statek miał dwa
żagle rejowe, grotżagiel na maszcie środkowym, na którym było
również bocianie gniazdo. Na nachylonym do przodu fokmaszcie,
który Fenicjanie przejęli od Rzymian, znajdował się żagiel
ułatwiający manewry oraz żeglugę przy wiatrach bocznych.Fenickie okręty wojenne
Statki
handlowe Fenicjan były szerokie i pękate, zaś ich okręty wojenne -
długie i smukłe. Powinny były bowiem rozwijać jak największą
prędkość, którą zabezpieczali wioślarze, z tego też powodu
Fenicjanie budowali okręty dłuższe, które mogły pomieścić
większą, liczbę wioślarzy. Później zaczęli budować okręty z
dwoma rzędami wioślarzy nad sobą, nazywane dierami. Były to pierwsze
na świecie okręty z dwoma rzędami wioseł. Miały jednak również
żagiel rejowy na maszcie na śródokręciu, bowiem na wzburzonym
morzu nie można było przecież polegać jedynie na wiosłach. Pierwsze
fenickie okręty wojenne miały prawdopodobnie tylko jeden rząd
wioślarzy i dlatego były nazywane monerami. Na szczycie masztu
znajdowało się bocianie gniazdo, do którego wchodziło się po
specjalnej drabince, jak przedstawiono to w modelu okrętu fenickiego
z przełomu II i I tysiąclecia p.n.e., znajdującego się w muzeum w
Haifie. Nie miały jednak taranu do przebijania burt statków
przeciwnika. Atak taranem był jednak niebezpieczny również dla
okrętu atakującego, bowiem gdyby taran utkwił zbyt głęboko w burcie
przeciwnika, wówczas mogłyby zatonąć obydwie jednostki. Przy
wiosłowaniu na dierach ważnym było, aby wioślarze wykonywali ruchy
jednocześnie i nie doszło do skrzyżowania wioseł. Rytm wiosłowania
nadawany był przez grę na fletni, śpiew, bębnienie lub w inny podobny
sposób. Relief z ruin pałacu asyryjskiego króla
Sanheriba przedstawia fenickie okręty wojenne z VII w. p.n.e.
Wioślarze w górnym rzędzie mieli wiosła oparte na podporach,
natomiast w dolnym rzędzie wiosłowali przez otwory w burcie okrętu.
Nad górnym rzędem wioślarzy była płaszczyzna, rodzaj pomostu
dla wojowników, przechodzącego przez całą długość okrętu. Na
jego krawędzi były zawieszone tarcze żołnierzy w ten sam sposób,
jak później obserwowano na łodziach wikingów, o których
są domniemania, że swój wzór mogły mieć w statkach
fenickich, które dotarły nawet do Bałtyku. Okręty wojenne
Fenicjan były pierwotnie używane tylko do ochrony statków
handlowych przed piratami, później jednak uczestniczyły
również w wielkich bitwach morskich po stronie Asyrii, Persji
lub Egiptu. Prawdopodobnie Fenicjanie nakłonili perskiego króla
Kserksesa do wyprawy przeciw Grekom w 480 r. p.n.e., aby w ten sposób
pozbyć się swojego największego konkurenta morskiego. W bohaterskiej
walce jednak zwyciężyli Grecy, zapewniając sobie w ten sposób
panowanie nad Morzem śródziemnym.